قاب بی شیشه

"یادداشت هایی در باره هنرهای تجسمی(نقاشی)"

"پریخوانی ها" مروری بر آثار رسول معرک نژاد

"پریخوانی ها"

نقبی بر آثار رسول معرک نژاد

به مناسبت برگزاری نمایشگاه نقاشی و ویدئو آرت در موزه هنرهای معاصر اصفهان

آثار به نمایش درآمده در موزه هنرهای معاصر اصفهان ،محدوده زمانی بیش از پانزده سال فعالیت او را در برگرفته است و فرصتی مناسب است تا مروری بر آثار و اندیشه او داشته باشیم

رسول معرک نژاد، نقاش و شاعر؛ متولد 1347 و دانش آموخته نقاشی است

برخی از مقاله های چاپ شده

- مقالات گردهمایی بین المللی مکتب اصفهان( چکیده مقالات)؛ تهران و اصفهان؛ آذز ماه 1385، فرهنگستان هنر. مقاله:" تعامل و تطابق شعر و نگارگری مکتب اصفهان از منظر آرایه های ادبی"

- "زن و گیاه در آثار استاد مهدی حسینی"؛ نقد آثاراستاد مهدی حسینی؛ فصلنامه هنر، شماره 65؛تهران؛ پاییز 1384

- جنبش نوگرایی در نقاشی معاصر ایران ( پیشگامان نقاشی نوگرا، دهه 1320 – 1340)"؛ فصلنامه علمی پژوهشی کارافن؛ سال سوم، شماره دوازدهم، تهران؛ پاییز 1385

- آغاز گرایش نقاشی و نقاشان ایران به نقاشی غرب؛ از مدرسه دارالفنون تا مدرسه صنایع مستظرفه"؛ فصلنامه علمی پژوهشی کارافن؛ سال اول، شماره چهار، تهران؛ پاییز1383

- مینی مالیسم در هنرهای تجسمی- نقاشی"؛ فصلنامه علمی پژوهشی کارافن؛ سال اول، شماره اول، تهران؛ زمستان 1382

کتاب

- نگاره سایه ها"؛ نقدی بر آثار استاد ضیاء الدین امامی؛ نشر موزه هنرهای معاصر، اصفهان؛ 1385

- دست در موهای آینه"( مجموعه شعر)؛ انتشارات نقش مانا؛ اصفهان؛ 1383

پریخوانی ها

در فرهنگ ایرانی، پری وجودی است لطیف، جمیل، نیکوکار، جذاب که اصلش از آتش است.در شاهنامه فردوسی، پری مظهر لطافت، کمال و زیبایی است

جدا گشت از او کودکی چون پری

به چهـــره به ســـــانِ بت آزری

و حافظ آورده است

طفیل هستی عشق اند آدمی و پری

اراداتی بنمــــــا، تا سعـادتی ببری

در روایات کهن،جمشید، ضحاک و حضرت سلیمان، پریان و پرندگان را زیر فرمان خود داشته اند. در اوستا پری جنسِ مونث دیوان است. بر ضد زمین، گیاه و آب فرمان می راند [1]. در فرهنگ اروپایی، پری، روح نگهبان بیشه ها ، چشمه ها و کوههاست.[2] موجودی که می تواند تغییر شکل دهد و نشانه قدرت روح و ذهن انسانی است، در برنامه هایی که نتوانسته است به عینیت برساند. به عبارتی قصه پریان و پریخوانی ها در تکامل تدریجی روان آدمی شکل گرفته است، تا آرزوهای سرکوفته او را برآورده کند. در اکثر نقل ها پری از جنس زن، به هیأت پرنده و پیام آوری از عالم غیب است. سلسله انساب پریان به زمین- مادر می رسد که در طول تاریخ از سطح زمین به عمق زمین و به زندگی نباتی رخنه کرده است؛ آن گونه که در فصل بهار متولد می شود، تابستان می شکفد، پاییز فرو می نشیند و در زمستان ناپدید می شود.[3]

به اندیشه ی ابن سینا، پری معادل فرشته است؛ " جوهری است بسیط (= بدون اجزا و ساده) دارای زندگی و منطق عقلانی، نامیرا که میان کردگار و اجسام زمینی میانجی است. برخی از فرشتگان عقلانی و برخی روحانی و پاره ای جسمانی اند."[4]

پریخوانی ها بازتاب اندیشه جمعی انسانهاست، که در قصه های عامیانه، به روایت درآمده اند. از حکایت حضرت سلیمان ، تا قصه نارنج و ترنج. حکایت هایی که پریان، چهره ی نیمه انسانی نیمه خیالی در دو گونه مذکر و مؤنث، در دو جنبه مثبت و منفی را به نمایش می گذارند؛- مادر نیکو( مادر- زمین، به همراه اصل حیات، تولد و زایش، گرما، حمایت و فداکاری)؛- مادر خبیث ( سحر و جادو از روی حسد، کینه، شهوت، ترس، ظلمت و مرگ)؛- همزاد ( موجودی غیر ارگانیک در تجسم دود، آتش و آب)؛ - پیر فرزانه ( تجسم انسانی معنوی، راهنما، با ذکاوت و متفکر).[5] حکایت پریان دارای ریشه تاریخی و ریخت شناسی خاص به خود است، "ولادیمیر پراپ" در دو مجموعه؛ "ریخت شناسی قصه های پریان وریشه های تاریخی قصه های پریان"[6]به بررسی آنها پرداخته است

----------------------------

1) یاحقی، محمدجعفر، فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی، انتشارات سروش، تهران،چاپ دوم، 1375

2) کوپر، جی. سی.، فرهنگ مصور نمادهای سنتی، ملیحه کرباسیان، نشر فرشاد، تهران، 1380

3) شوالیه، ژان، و آلن گربران؛ فرهنگ نمادها، جلد دوم؛ سودابه فضایلی، انتشارات جیحون؛ تهران، 1379

4) ابن سینا، حدود یا تعریفات؛ محمد مهدی فولادوند؛ انتشارات انجمن فلسفه ایران؛ تهران، 1358

5) گورین، ویلفرد. ال. و دیگران؛ با راهنمای رویکردهای نقد ادبی، زهرا میهن خواه؛ انتشارات اطلاعات، تهران، چاپ دوم،1373.

6) پراپ، ولادیمیر؛ ریشه های تاریخی قصه های پریان ؛ فریدون بدره ای؛ انتشارات توس؛ تهران، 1368

=============================

آثار به نمایش درآمده در نمایشگاه روایتگر چهار دوره از فعالیت معرک نژاد است:

دوره اول، آثاری که تا سال 1376 را در برمی گیرند؛ به گونه آبستره ( انتزاع) با تأکید بر عنصر رنگ، بافت و شکل های هندسی. آثاری که به رنگ های قهوه ای و آبی یادآور فضای سنتی و خاطره جمعی شهری است که در تاریخ خود را به رخ کشیده است. از میان آثار این دوره یک اثر در سومین دوسالانه نقاشان ایران – موزه هنرهای معاصر تهران ، 1374 – به نمایش درآمده است؛ قطعه کاغذهای رنگ و نقش شده ای که در کنار همدیگر یک اثر را پدید آورده اند.

کلاژ - ۱۳۷۴

مجموعه خصوصی گوالدری- فرانسه-پاریس

"ایرج ضیایی" ( شاعر معاصر ) درباره آثار این دوره گفته است؛ " هستی ما در همین تکه پاره های به هم چسبیده ای است که در نگاه اول متشکل از واقعیت هایی است که در کنار هم نشسته اند و مجموعه ای غیر متشکل و هستی گریز را تشکیل داده اند، تکه هایی که هر کدام به تنهایی نشان از واقعیت دارد، اما در مجاورت و همنشینی جدا و گسسته هستند. این نگاه به هستی همراه با شناختی از اشیا ، اموری را به صحنه می کشد که زندگی روزمره و روزمرگی ما را نشانه رفته است.( نمایشگاه سال 1377- اصفهان).

دوره دوم؛آثار این دوره مربوط به سال 1382 هستند و گرایش نقاش را به بیان نمادین اسطوره ها نشان می دهد؛ برداشتی از پژوهش در زمینه اسطوره های نقاشی معاصر ایران، که ذهنیت نقاش را به این مسیر رهنمون کرده است. در آثار این دوره هر تابلوی نقاشی دارای دو فضا ( دو پلان) است. در پلان زیرین، نقاشی های آبستره ( انتزاع) دوره قبل را شاهد هستیم و در پلان اول بر روی سطوح آبستره، نقوش خطی اسطوره ها. فرم (شکل) آثار این دوره به چندین وجه در می آیند؛ یک فرم همزمان تداعی ماهی ، چهره ، پرنده و خط می شود ؛ کنایه ای از اندیشه گشتالت و چند معنایی در اثر هنری. آثار این دوره در جزء به جزءشان بیان نمادین دارند، نقوشی که در میان خط نگاری های درهم و ناخوانا ( به عمد) احاطه شده اند، خطوطی که به عنصر بافت توجه دارند تا خوانایی ؛ و درنهایت در کنار همدیگر به یک استعاره می رسند.

دوره سوم؛ آثار این دوره ، سال 1384 را در بر می گیرد. آثار بیشتر با تکنیک " فتو کلاژ" (عکس و تصویر کلاژ شده) هستند. عکس ها و تصاویری از فضا های سنتی ، نقّاشی های عمارت عالی قاپو و چهلستون، و حتّی آثار قبلی خود نقّاش. کلاژهایی که در کل به فضای اسطوره نزدیک شده اند.در این دوره ، طراحی نیز بخشی از نمایشگاه را به خود اختصاص داده است.آثاری با تکنیک قلم فلزی و مضامین اساطیری، روایتی از اسطوره های زایش و استحاله و دگردیسی انسان- حیوان، که در کنار گیاه به باروری رسیده است. در کنار این تصاویر اسطوره های طراحی شده، تصاویر مکعب هایی در فضا معلق را شاهد هستیم که بیانگر تضاد است.تضاد در فرم انسان- حیوان و گیاه که در حال استحاله و دگردیسی اند که با خطوط سیال ترسیم شده اند و مکعب ( بیانگر منطق و چارچوب شدن دنیای قراردادی انسان ها) با خطوط راست و محکم.

دوره چهارم؛ آثار اخیر هستند( 1386)، نقّاشی و طراحی با تکنیک کلاژ و ترکیب مواد.آثاری که بر روی بوم آغشته به گچ پدید آمده اند.تصاویری که انگار رو به انهدام دارند، یادآور فضای سنتی و دیوار های گچی. به عبارتی بیانگر نوستالژی زمان از دست رفته را تجسم بخشیده اند. در این میان نقوش ترسیم شده بر روی بوم، قطعه ای از جهان اساطیری درون بشقاب مدوری به گچ نشسته است،گویی دو بخش از تاریخ و فرهنگ ،کنار همدیگر زمان را در نوردیده اند. استفاده از بشقاب یاد آور اندیشه پست مدرن آثار " جولیان اشنابل" در دهه ی 90-1980میلادی هستند. بشقاب ، پدیده ای است ساخته ی دست بشر که در طول تاریخ در زندگی او جزء اصلی اشیاء مورد استفاده اش بوده است ، و در میان بوم نقّاشی با نقوش درون آن ها، ذهن مخاطب از ظاهر شیء( واقعیت شیء) به دنیای تجرید نگارگری و سفالینه های کهن کشیده می شود.

٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫٫

آن چه در تمامی این آثار نمود واضحی دارد ، ذهنیت منسجم و نظام یافته ی نقّاش است که در روند پیشرفت ، از نقّاشی آبستره( انتزاع) تا اسطوره را مدّ نظر قرار داده است.در تمامی آثار عنصر بافت، نقوش ترسیمی خط نگاری بیانگر نوعی نوستالژی را در ذهن مخاطب پدید می آورند، که در بطن خود و در کلیّت خود به فرامتنی ، نگارگری، ادبیات، سفالینه ها و روایت های اساطیری اشاره دارند.آثاری که در مرز واقعیت و ذهنیت در نوسان هستند و ایهام درونی نهفته در آثار ذهن بیننده را به تأویل درباره آثار می کشاند ، و این بیانگر آن است که ذهنیت نقاش از دغدغه های معنویت و باطنیت فارغ نیست و نگاهش پوسته اشیاء روزمره را شکافته و به کُنه آن رسیده است. به اندیشه جلال ستاری درباره آثار رمزی؛ سیر و سلوک در تاریخ متافیزیک ایرانی، گونه ای دل آگاهی است و مدعی وجود تصویر جهانی پنهان در پشت ظاهر جهان محسوس. درآمدی است بر سکوت، بر چیزی که خاموش است؛ صدای سکوت .1) )و در تابلویی سکوت زنی را بر روی سطح گچی بوم شاهدیم تصویری که گویی نقاش از ادامه آن دست کشیده است، یا طرحی است که در گذر زمان رنگ باخته است، یا بخشی مرمت شده از نقاشی دیواری است تا گوشزد کند آنچه بوده است و کنون نیست و از آن همه شکوه، تنها نقشی، طرحی ساده به جا مانده است؛ نقشی در سکوت.

ح.ع.ب/فرانسه

۱۳۸۰ ۱۳۸۰

از آتش گذشتن سیاووش- ۱۳۸۰

+ نوشته ٍS. R. Moarek Nejad |