مینی مالیسم و ادبیات داستانی(قسمت سوم)
سید رسول معرک نژاد
# همانگونه که آمد، داستان های مینی مالیسمی با جزء نگری، برشی از زندگی را به تصویر می کشد و در داستان به حالاتِ درونی شخصیت ها پرداخته نمی شود. بنابراین داستان مینی مالیسمی می تواند هدیه دادنِ یک شاخه گل باشد یا لباس شستن یک زن درون حیاط منزل. همین عوامل سبب می گردد تا داستان های مینی مالیسمی از بیان نمادین و رمزی دور باشد و به سختی می توان چیزی را در داستان نشانه و نماد چیزی دیگر یافت. حتی طرح و بیان مسایل سیاسی، اعتقادی و فلسفی آن گونه که در داستان های نویسندگانی نظیر " ماکسیم گورکی"(22) و " ژان پل سارتر"(23) شاهد هستیم وجود ندارد. اما به هر حال با تمامی اوصاف " درون مایه ی داستان های مینی مالیسمی اغلب دغدغه های کلی انسان است؛ مرگ، عشق و تنهایی."[2-ص39]
# از دیگر عناصر داستانی که مینی مالیست ها در داستان هایشان بر آنها تاکید می ورزند؛ گفت و گو (24)، تلخیص و روایت است. " این سه عنصر، سرعت بیشتری در انتقال اطلاعات داستانی بر عهده می گیرند."[2-ص39] مینی مالیست ها برای بیان روایت داستان از گفت و گو بهره می برند تا موجزترین بیان را داشته باشند. " ریموند کارور"(25) در باره گفت و گو در داستان های کوتاه مینی مالیسمی اش می گوید؛ " می توان در یک داستان کوتاه به زبانی معمولی اما دقیق در باره ی مسایل و اشیا معمولی نوشت و قدرتی عظیم و حتی حیرت انگیز به این چیزها- به صندلی، پرده ی پنجره، چنگال، سنگ، گوشواره ی یک زن- داد. می توان یک خط از گفت و گویی به ظاهر بی آزار را نوشت و کاری کرد که پشت خواننده بلرزد، یعنی به قول " ناباکوف" منبع لذت هنری را ایجاد کرد."[5-ص28] شخصیت های داستانی هنگامی که با هم دیگر گفت و گو می کنند " صفات و خصوصیات خویش را از خلال گفته های خود بروز می دهند و شنونده ای دقیق می تواند از خلال کلمات و جملاتی که بر زبان می رانند ایشان را بشناسد و با خصوصیات شان آشناشود."[10-ص108] از طرفی بخشی از کار نویسنده داستان کوتاه ایجاد پندار واقعیت در خواننده است و نویسنده باید موجباتی را پدید آورد تا داستان چنان بنماید که گویی زندگی مردم حقیقی است و برای ایجاد این پندار، ناگزیر باید به اشخاص داستانِ خود زندگی بدهد؛ و گفت و گو جزئی از زندگی است.[10-ص330]
# #
همزمان با پیدایی داستان های مینی مالیسمی در اروپا و آمریکا در ایران نیز شاهد انتشار این گونه ی داستانی هستیم. در تاریخ مدرن داستان نویسی ایران کتاب " در خانه اگر کس است"(1339 شمسی) اولین اثری محسوب می شود که می توان تمایلات مینی مالیسمی را به روشنی در آن یافت. این کتابِ بیست و شش صفحه ای، شامل ده داستانِ کوتاهِ کوتاه اثر " فریدون هدایت" و " عبدالحسین نیری" است.(26) در مقدمه بسیار کوتاه کتاب آمده است؛" شما تا حال داستان هایی به این کوتاهی نخوانده اید، ولی از این پس زیاد خواهید خواند ... این ماییم که برای نخستین بار این سبک را به وجود آوردیم." یک نمونه این داستان ها چنین است؛[2-ص41]
" سر ظهر، دکان نانوایی شلوغ بود و حسن، پسر آقا رضا، مستخدم پیر فرهنگ
که یک راست از مدرسه به آنجا آمده بود، کتاب هایش را زیر بغل جا به جا کرد و
بعد از مدت ها معطلی، شش تا نان داغ و پر سنگ از نان گیر گرفت و در حالی
که دستش می سوخت، با نگرانی چوب خطش را از جیب بغلش درآورد و به نانوا
داد. نانوا چوب خط را با غیظ به آن طرف پرت کرد و نان ها را هم از دست حسن
گرفت. آخر چوب خط دیگر جایی برای خط زدن نداشت."
کوتاه نویسی در میان نویسندگان نسل های آغازین داستان نویسی مدرن در ایران به چشم می آید، اما در دهه های اخیر این گرایش نمود بیشتری داشته است و به سمت مینی مالیسم سوق یافته است.
.........................................................................................................................................
22-1868 -1936- Maximovitch Gorki
23- 1905-1980- Jean Paul Sartre
24- Dialogue
25- 1939-1988- Raymond Carver
26-هدایت پور، فریدون، و عبدالحسین نیری؛ در خانه اگر کس است؛ چاپخانه ی اختر شمال؛ 1339.
………………………………………………………………………………………………………………………………………….
فهرست منابع در آخرین قسمت مقاله خواهد آمد
ادامه دارد...
