جنبش نوگرايي در نقاشي معاصر ايران

                                (پيشگامان نقاشي نوگرا)    

                                                 (قسمت چهارم)              

سيد رسول معرك نژاد

                                                                                                                                           

در ادامه باید از چند هنرمند نوگرای دیگرکه در خلال بی نیال ها وگالری ها رشد کردند یاد کرد، هنرمندانی که  نسل دوم  نوگرایان بودند.  یکی از آنها حسین کاظمی است.

 

حسین کاظمی (1303-1375ش) به سال 1324 شمسی از دانشکده هنرهای زیبای تهران فارغ التحصیل شدوبرای ادامه تحصيل و هنرآموزی به فرانسه رفت،در بازگشت آثارش را در تالاررضا عباسی به نمایش گذاشت.کاظمی سال 1375 شمسی به فرانسه مهاجرت کرد وتا پایان عمر درآنجاماند. وی مدال اولین ودومین بی ینال تهران را ازآن خودکرده بود. آثارش دارای سبک مشخصی است وبیشتر به ایجاز وانتزاع تمايل دارد با دو عنصر گیاه وسنگ که بر زمينه تك رنگ به کار  می گیرد وبااستفاده از عنصر تجسمی بافت - برای القای تضاد-  بیننده را به طیفی ناهمگون از عواطفمی کشاندودر نهایت آرام آرام ذهن بیننده را به فضای عرفانی که در پس ظاهرتابلو نهفته است می بردو درآنجاست که عناصر به وحدت می رسند.[23-ص1]

کاظمی در مورد آثارشوتضاد نهفته در آنها گفته است؛

 «آنچه همیشه فکر مرا به خود مشغول داشته ،مسأله تضاد است . تضاد به عنوان یک اصل جهانی ، یعنی رویارویی نیروهای دوگانه در همه پدیده های کیهان. قصد من در نقاشی همیشه آگاهانه یا نا آگاهانه متجلی کردن این تضاد بوده است، حتی در پرتره. در ابتدا و پس از آن گهگاه در پاریس نقاشی انتزاعی کرده ام ولی پس از مدتی متوجه  شدم که این سبکخواسته های درونم  را  ارضا  نميكند.ابتدافکرمیکردم نقاشی آبستره بهتر می تواند نظر مرا در مورد تضاد متجلی کند ولی با گذشت سالیان فکرم تغییر کرد و به سبک فیگوراتیو بازگشتم.»[23-ص93]

 آثار اولیه کاظمی نمایشگر واقع گرایی به اسلوب امپرسیونیستی بود که به تدریج رو به انتزاع کامل آورد و در نهایت «موفق شد نوعي هماهنگی متعادل میان سکون شکلهای راست گوشهو پویایی خطوط خوشنویسانه برقرار سازد مضمونتقابلو  وحدت عناصر متضاد در نقاشی های نیمه انتزاعی متأخرش - با  عناصری همچون  سنگو گیاه -  بیان آشکارتری یافت.» [5-ص398]        

                             

 

                          

    

از دیگر هنرمندان نقاشی  نسل دوم نوگرا که به مکتب اکسپرسیونیسم گرایش داشتند می توان به هوشنگ پزشک نیا  و مارکوگریگوریان   اشاره کرد.

 

 هوشنگ پزشک نیا ( 1296-1351ش) پس از اتمام تحصیلاتش در ایران ، به سال 1321شمسی به آکادمی هنرهای زیبای استانبول ترکیه رفت و زیر نظر پرفسور «لئو پولدلوی» نقاشی را فرا گرفت. سال 1325 شمسی به ایران بازگشت و در شهر آبادان مشغول به کار شد. سپس سال 1337 شمسی به تهران نقل مکان کرد. پزشکنیا ده سال پایانی زندگی اش را با سختی، تلخی و آشفتگی گذراند و آذر ماه 1351 شمسی بر اثر سکته قلبی در تهران درگذشت. آثارش میان تجربه های کوبیستی، اکسپرسیونیستی، واقع گرایی (رئالیستی) ویافتن شیوه ای شخصی در نوسان بود.[6-ص123] تشابه میان  تمام  آثارش، بیان اکسپرسیو  مسایل اجتماعی مردمزحمت کش وطبقه ی کارگراست.از پزشک نیا آثارحکاکی (گراور سازی) نیز به جا مانده است که در آنها بیشتر از عنصر خط به صورت هاشورهای سیال برای دورگیری شخصیت ها استفاده کرده است و گاه آثارش با خطوط سفید كه از دل سیاهی زمینه به بیرون پریده اندتصاویری نگاتیف (منفی) ارائه داده اند.[14-ص224]

اگرچه اوازنخستین هنرمندان نوگرای ایرانی بوداما به دلیل گوشه گزینی وتردیدوتشویش هایش و کشمکش میان مکتب های مختلف نقاشی،نتوانست نقشی فعال در تحول هنر معاصر ایران داشته باشد        وبدین قرار بسیاری اورا در زمان حیاتش در نیافتندوبسیاری نیز پس از مرگش اورا به فراموشی سپردند.[8-ص169]

                          

 

                       

 

 

مارکو  گرگوریان سال 1925میلادی در شهر کروپوتکین روسیه به دنیا آمد.چند سالی در ایتالیا به فراگیری نقاشی پرداخت و گرایش های تمثیل پردازانه و اکسپرسیونیستی را در آثارش به نمایش گذاشت. اوازاولین نقاشانی است که «هنرمفهومی» (کانسپچوال) (13)،«حداقل گرایی» (مینی ماليسم) (14) و «پاپ آرت»(15) رابه صورت  بومی درآثارش  بروز داد،[11-ص146]وبه موضوع هایی پرداخت که به نظرش در آنها امکان یافتن هویت ملی و بومی وجود داشت. او از گلو خاک،میخ، کاسه،نان،استکان  ونعلبکی به صورت چسباندنی (کلاژ)، برروی بوم استفاده کرد.[ 22 – ص112 ]

                                                                                                                        

 

 

                     

 

 

-----------------------------------------------------------------------------

 

پی نوشت:

13)Conceptual Art يا هنر مفهومي،گرايش هنري اواخر  دهه ي 1960 ميلادي مي باشدكه در آن مفهوم وتفكر هنرمند مهم جلوه مي كند نه شي ء هنري  بدين منظور هنرمند به مددمواد گوناگون و  ناهمخوان همچون مقاله،عكس، نمودار،فيلم ويديويي و نيز از طريق زبان گفتاري ،انديشه ي خودشرابه مخاطب انتقال مي دهد. [5-ص403]

14) minimal Artيا حداقل گرايي،  جنبش  هنري دهه ي 1960ميلادي كه  در ايالات متحده پديدآمد.هدف اين  جنبش توضيح مجدد مسايلي چون فضا،فرم،مقياس ومحدوده بود ودر نتيجه هرگونه بيانگري وتوهم بصري را نفي مي كرد.اينان روشي خردگرايانه در تركيب بندي  به كار مي بردند، مجموعه اي از نظم ساده براساس اصول رياضي گونه كه به اثر هنري قابليت بسط وتوسعه مي داد.[5-ص565]

15) Pop Art،از جنبش هاي هنري دهه ي1960ميلادي كه برنوعي زيبايي شناسي همگاني تأكيدميكند. هنرمندان اين جنبش عناصر تصويري شان را از فرهنگ شهري توده مردم واز آگهي هاي تبليغاتي، داستان هاي علمي،علايم متداول واشياء روز مره وفيلم ها انتخاب مي كردند.

16) Surrealismيا هنر فراواقعگرايي. مكتب هنري كه در سال 1924 ميلادي پديد آمد.آنان در آثارشان به ذهن ناخودآگاه،خواب ورويا توجه نشان مي دادندوامور معقول  وغير معقول رادرهم آميخته ترسيم  مي كردندتا واقعيتي جديد پديد آورند.اوج اين مكتب در دهه ي 1930 ميلادي بود.

------------------------------------------------------------------------------------------------------

ادامه دارد...