جنبش نوگرايي در نقاشي معاصر ايران

                                (پيشگامان نقاشي نوگرا)    

                                                 (قسمت آخر)              

سيد رسول معرك نژاد

 

 

در روندشكل گيري نقاشي معاصرايران ونسل دوم جنبش نوگرايي،زنان هنرمند نيز فعال بوده اند كساني هم چون شكوه رياضي،منصوره حسيني،بهجت صدر،ايران درودي،معصومه سيحون وپروانه اعتمادي.

 

شكوه رياضي ( 1300- 1341) دانشجوي رشته پزشكي بود كه درس را نيمه تمام رها كرد و به دانشكده هنرهاي زيبا رفت و سال 1325 شمسي فارغ التحصيل شد. براي ادامه تحصيل به بوزار پاريس رفت(1955م) وبا نشان طلا دانشنامه خود را دريافت كرد.او به ايران بازگشت وبه تدريس پرداخت.طراحي ها وچند تابلوومجسمه باقي مانده از او،نشان دهنده مهارت وديدتعليم يافته اوست.اما آنچه اورا به عنوان هنرمندي تأثيرگذار وپيشرو مشخص مي كند، شيوه ي تعليم اوست كه طراحي صحيح وديدن وكشف دو باره جهان پيرامون رابه هنرآموزان خود مي آموخت.چنانكه بسياري از شاگردان آن روز اوهنرمندان نامدار امروزند.[23-ص46]

                            

 

                          

 

      

 

منصوره حسيني (تولد1305ش) به سال 1328 از دانشكده هنرهاي زيبا فارغ التحصيل شد سپس به ايتاليا رفت و در آكادمي هنرهاي زيباي رم  (1333ش)به ادامه تحصيل پرداخت. منصوره حسيني از آن سال ها ياد مي كند، سال 1337شمسي وسال آخر اقامتش در رم كه نزد هنر شناس ايتاليايي « لئونللو  ونتوري »(Leonello Venturi ) رفته است و  نظرش را در مورد آثارش جويا شده است. ونتوري در اظهار نظري قاطع نقاشي ها ي منصوره حسيني را پنجاه سال عقب تر از جريان هنر معاصر خوانده و به اواستفاده از خط كوفي را توصيه كرده است.حسيني مي گويد؛ «پنجاه سال از تاريخ عقب بودم.تشويق ها وتقديرها وجايزه هايم با يك جمله كشته شده بود.حس بودنم مرده بود. همان شب در بازگشت از روي كارت پستالي كه به ديوار اتاقم بود ونام پنج تن بر آن چاپ شده بود خط را به كار گرفتم.»[10-ص21]

      

 

        

 

      

 

بهجت صدر (تولد 1303) در اراك به دنيا آمد واز سال 1309شمسي به همراهخانوادهاش ساكن تهران      مي شود به سال 1327 به دانشكده هنرهاي زيبا مي رود وسال1333 با رتبه اول در رشته نقاشي فارغ التحصيل مي شود. صدر به ياد مي آورد كه سال 1317شمسي معلم هنر او كه از پيروان مكتب كمال الملكي بود به اوگفته بود كه استعداد نقاشي ندارد.[24-ص34]  به سال 1335 به ايتاليا مي رود و وارد آكادمي هنرهاي زيباي ناپل مي شود. در بي ينال سوم تهران جايزه بزرگ سلطنتي را از آن خود مي كند. سال 1343 شروع به خلق كلاژهايش مي كند. سال1346 در آثارش از اشياء نظير پرده كركره استفاده مي كند. سعي او در ادامه بر اين بوده است كه  ما به ازاي طبيعت بيروني را با الفباي نقاشي انتزاعي در هم بياميزد وبه تصوير بكشد.بدين منظور رنگ سياه،رنگ مسلط ومطلوب نقاشي هايش مي شود و « با تراشيدنش بافت نهايي اثر را عريان مي كند.فضاي منفي كه با حركت دست وكاردك براي برداشتن غلظت رنگ روي بوم پديد مي آمد هنرمند را به كشف لايه هاي زيرين ناهمرنگ كه زير پوشش سياه پنهان بود مي رساند.جستجوي لايه هاي زيرين اثر شايدحاصل بينش درونگراي يك شرقي بود كه از نظر اجرا شباهت  رفتاري با آثار هنرمندان آسيايي (مثلا ژاپن) مي يافت كه كمپوزيسيون اثر را با حركتي مطمئن وتجديد ناشدني فقط يكبار بر پرده مي آزمايند.» [24-ص20]

                       

                               کلاژ/ پرده کرکره

 

                          

 

ايران درودي از جمله نقاشاني است كه به مكتب سوررئاليسم( 16) گرايش دارد.درودي به سال 1315در شهر مشهد به دنيا آمد.نه ساله بود به همراه خانواده به تهران وسپس سال 1954ميلادي به فرانسه رفت  ودردانشكده بوزار پاريس زير نظر « شاپلن  ميدي» نقاشي را  مي آموزد. اولين نمايشگاهش را سال 1958ميلادي در ميامي آمريكا  برگزار مي كند. در پاريس با « سالوادر  دالي» (1904- 1989م)- از بنيانگذاران مكتب سوررئاليسم در نقاشي وسينما- آشنا مي شود. درودي ازدالي و نظر او در باره ي نقاشي هايش مي گويد؛   "سالوادر  دالي برايم هميشه از قديسين بوده وهست.روزي مجله « كارفور» چاپ فرانسه را نشانش دادم كه نوشته بود؛ فضاي سوررئاليست ها به هم شباهت دارد، همچنانكه در آثار سوررئاليست درودي فضايي از        « ماكس ارنست» يا دالي را مي توان ديد.دالي سخت خنديد وگفت؛ آنها تفاوت آفتاب ونورها را نمي بينندوتفاوت فرهنگ ها رانمي شناسند. نه! نقاشي شماشباهتي با آثار من ندارد. شما از فرهنگ  ديگري سيراب مي شويد و كار من از فرهنگ اسپانيا،فرهنگ خون و شن نشأت مي گيرد.هر نقاش اگر نقاش باشد فقط به خودش شبيه است."[15-ص127] وهنوز درودي در آثارش پاي بند به مكتب سوررئاليسم مانده است

                          

 

                     

  

درنهايت؛نقاشي نوگراي ايران كه توسط پيشگاماني چون جليل ضياءپور،حسين كاظمي،جوادحميدي،احمد اسفندياري،محمدجواديپور،شكوه رياضي،ماركوگريگوريان،محسن وزيري مقدم، عبداله عامري،هوشنگ  پزشك نياوبهمن محصص پايه ريزي شد در سال هاي بعدبا نسل دوم نوگرايان به حيات خود ادامه داد. باآنكه در ابتداء با تلفيق صوري مكتب هاي غربي باعناصر تصويري ايراني  گونه اي ناهمگون را پديد آوردند اما درادامه  و تلاش نسلهاي بعدي و در جريان بي ينال ها ي تهران به. جنبش «سقا خانه» و «نقاشي – خط»  منجر شد.

-------------------------------------------------------------------------------------

منابع

1)آژند،يعقوب؛ادبيات نوين ايران؛انتشارات امير كبير؛ تهرانِِ 1363.

2)آغداشلو،آيدين؛ازخوشي ها وحسرت ها؛ نشر فرهنگ معاصر ، تهران،1375.

3)آغداشلو،آيدين ؛ سال هاي آتش وبرف؛نشركتاب سيامك؛ تهران،1378.

4)اتينگهاوزن، ريچاردواحسان يارشاطر؛اوج هاي درخشان هنر ايران؛ هرمز عبدالهي ورويين پاكباز؛نشريه آگه؛تهران،1379.

5) پاكباز،رويين؛دايره المعارف هنر؛نشرفرهنگ معاصر؛تهران 1378.

6) پاكباز ،رويين ؛نقاشي ايران از ديرباز تا امروز؛نشر نارستان؛ تهران ،1379.

7)پاكباز،رويين؛هنر معاصر ايران؛فصلنامه طاووس،تهران ،شماره يك،پاييز1378.

8)پاكباز،رويين ويعقوب امداديان ؛ به باغ همسفران ؛نشرنظر وموزه هنرهاي معاصر ،تهران.؟.

9) پاكباز، رويينويعقوب امداديان؛پيشگامان هنرنوگراي ايران،محسن وزيري مقدم؛انتشارات موزه

هنرهاي معاصر وموسسه توسعه هنرهاي تجسمي ؛تهران ،1383.

10)پاكباز ،رويين ويعقوب امداديان؛پيشگامان هنرنوگراي ايران ،منصوره حسيني ؛انتشارات موزه هنرهاي معاصر وموسسه توسعه هنرهاي تجسمي ،تهران ،1382.

11)جهانبگلو،رامين؛ايرانومدرينته؛مجموعه گفتگو؛حسين سامعي؛نشر گفتار،تهران،چاپ دوم،1380.

12)حريري،ناصر؛درباره هنروادبيات ؛گفت وشنودي باجليل ضياءپور؛نشر آويشن؛بابل؛1380.

13)خليلي،ناصرواستفان ورنويت؛گرايشبه غرب ؛پيام بهتاش؛ نشركارنگ،تهران ،1383.

14)دالوند،احمدرضا ؛جنبش نوپاي نقاشي ؛نشريه گردون ،ويژه نامه هنر نقاشي ؛تهران ،بهار1370.

15)درودي، ايران ؛درفاصله دونقطه ؛نشرني ؛تهران،چاپ دوم،1375.

16)رحيميان،هرمز؛ادوار نثر فارسي ازمشروطيت تاسقوط سلطنت؛انتشارات سمت؛تهران،1380.

17)رستگار،كاوه؛نقاشي تقليد زيبايي هاي طبيعت،گفت وگو با حسين شيخ؛ كتاب؛ژوزف  اميل مولدوديگران؛به باغباني مي مانم در باغچه اش؛بهزاد حاتم وديگران،انتشارات وزارت فرهنگ وارشاداسلامي،تهران، 1381.

18)سركوهي،فرج ؛آياتحولي در راه است،نشريه گردون ،ويژه نامه هنر نقاشي؛تهران ،بهار137.

19)ضياءپور جليل؛سخن نوآركه نو را حلاوتي دگر است؛فصلنامه هنر،تهران،شماره هفده،بهاروزمستان 1368.

20)فرزانه پور،ياسمن؛زردآفتاب كرمان وآبي كاشي ها؛نشريه اولين نمايشگاه بين المللي طراحي معاصر؛تهران ،شماره   4 و 10 آذرماه 1378.

21)كاشفي ،جلال الدين؛روند سبك هاي  نو درنگارگري ايران؛فصلنامه هنر؛ تهران ،شماره 13،زمستان 1365وبهار1366.

22)گودرزي،مرتضي؛جست وجوي هويت در نقاشي معاصر ايران ؛انتشارات علمي وفرهنگي؛تهران ،1380.

23)مجابي،جواد؛پيشگامان نقاشي معاصرايران،نسل اول،نشر هنرايران،تهران ،1376.

24) مجابي،جوادوديگران؛پيشگامان هنر نوگراي ايران ،بهجت صدر؛انتشارات موزه هنرهاي معاصر وموسسه توسعه هنرهاي تجسمي ؛تهران،1383.

25)موريزي،محسن؛بي ينال هاي تهران؛نشريه نقش،شماره 4،ويژه پنجمين دوسالانه نقاشي معاصرايران ،تهران،25مهر1379.

(26Selvaggi,Giuseppe؛Bahman Mohassess؛TREC edizionipregiate؛Roma,Itali,1977.

------------------------------------------------------------------